Bloeiende geloofsgemeenschappen

Sinds kort ben ik weer woonachtig in Eindhoven, de plaats waar ik ben geboren en getogen. Al zoekende naar geschikte vacatures bladerde ik door 'De Weekkrant - Groot Eindhoven' en mijn oog viel op een advertentie voor een lezing van Henk de Roest, die als hoogleraar praktische theologie is verbonden aan de Protestantse Theologische Universiteit in Leiden. De lezing vond plaats in Eindhoven op 23 oktober 2008 om 20:00 uur. Ik las de advertentie op diezelfde dag om 17:30 uur. Net op tijd dus! Met veel genoegen heb ik deze lezing bijgewoond, dus hieronder een kort verslag.

Henk de Roest is auteur van het boek En de wind steekt op! Kleine ecclesiologie van de hoop, een boek die in 2005 verscheen en reeds voor de 3e maal is herdrukt. Het boek is al eerder onder mijn aandacht gekomen, maar ik heb het nog niet gelezen, dus wat een geluk dat de spreker zelf nu vlak in de buurt een lezing gaf n.a.v. zijn boek. Hij behandelde zeven kenmerken van bloeiende geloofsgemeenschappen (naar het onderzoek "building bridges of hope," zie bijvoorbeeld http://www.geocities.com/ccom_ctbi/bbh1.html), namelijk de volgende:

1. Men is zich bewust van richting of koers.

2. Men slaagt erin om een beweging naar buiten te maken (zoeken naar samenwerking met instanties in de buurt).

3. Men slaagt erin om een verbinding te leggen tussen geloof en het dagelijks leven.

4. Men biedt gelegenheden om onderling tot uitwisseling te komen van de geloofsbeleving (geloof en waarden).

5. De leiding omschrijft zichzelf als mogelijkmakend, coachend, animerend (zij werkt in teamverband, wil inspiratie bieden en heeft oog voor weerstanden).

6. Men staat open voor begeleiding, dus er is sprake van opvolging of supervisie.

7. Men wil bewust leren van wat er in andere geloofsgemeenschappen of geloofstradities plaatsvindt (open houding).

Bovenstaande kenmerken geven iedere geloofsgemeenschap te denken. Ze zijn naar mijn mening helder, inspirerend en uitdagend. Vooral het laatste punt, waarin oecumene een belangrijke rol speelt, boeit mij de laatste tijd enorm. Over dit onderwerp zullen wellicht nog enkele berichten volgen in de toekomst. "Het is van essentieel belang," aldus eindigde Henk de Roest zijn lezing, "dat geloofsgemeenschappen de verkokering, het isolement te boven komen." Voor wie hierover meer wil lezen, verwijs ik graag door naar het boek. Ook kunnen zij uitzien naar de opvolger die binnenkort verschijnt: Een huis voor de ziel: gedachten over de kerk voor buiten en binnen (de ondertitel staat trouwens nog niet vast, dus laat het Henk de Roest gerust weten als je een betere suggestie hebt).

Effectieve communicatie

"Hetgeen wij gezien en gehoord hebben, verkondigen wij ook u, opdat ook gij met ons gemeenschap zoudt hebben. En ónze gemeenschap is met de Vader en met zijn Zoon Jezus Christus" (1 Johannes 1:3).

De boodschap van christenen is er één om te delen en niet om voor jezelf te houden. Dat is al eeuwenlang zo en in de 'emergent conversation' is dat niet anders. It's all about mission! Evangelisatie kan alleen maar plaatsvinden door communicatie en voor communicatie is betrokkenheid noodzakelijk. In deze post ga ik op zoek naar de betekenis van communicatie en naar wat sleutels voor effectieve communicatie, waarvoor ik dankbaar gebruik maak van inzichten uit het volgende werk: Donald K. Smith, Creating Understanding: A Handbook for Christian Communication Across Cultural Landscapes (Grand Rapids, MI: Zondervan, 1992).

De etymologie van het woord 'communicatie' maakt direct het onlosmakelijke verband tussen relatie en communicatie duidelijk. Uit het stamwoord communis (Latijn) is een hele reeks Engelse woorden afgeleid: #common #commune #community #communism #communion #communication. De Engelse taal toont duidelijk de verwantschap tussen de woorden 'gemeenschap' en 'communicatie'. Voor effectieve communicatie is gemeenschappelijk goed van belang. In het begin--als mensen elkaar niet of niet zo goed kennen--is er heel weinig gemeenschappelijk goed. Of liever gezegd: die is er wel, maar dat weten ze nog niet van elkaar. Dat ontdekt men door met elkaar in gesprek te gaan. Hoe beter men elkaar leert kennen en hoe meer men voor elkaar openstaat, hoe meer gemeenschappelijke grond men ontdekt. Natuurlijk zullen er ook vele verschillen ontdekt worden, maar vanuit gemeenschappelijke grond is er een goede basis van respect en betrokkenheid om verschillen open en eerlijk met elkaar te bespreken. Communicatie is meer dan doorgeven van informatie; het is betrokken zijn met elkaar en van daaruit zal gemeenschap groeien. De basis voor effectieve communicatie is wederzijdse betrokkenheid.

Werkelijke betrokkenheid met een ander ontstaat niet zomaar. Je moet daarvoor openstaan voor de context, de cultuur van de ander. Dat geldt niet alleen voor zendelingen in het buitenland, maar net zo goed voor effectieve communicatie met je buurman of buurvrouw. Smith noemt een aantal fasen in effectieve communicatie die van belang zijn (Creating Understanding, 30-36):

(1) Leer de taal van de ander; Voor een zendeling(e) in het buitenland is dit natuurlijk van wezenlijk belang (vind ik tenminste), maar zelfs wanneer mensen dezelfde taal spreken, kunnen zij op een totaal andere golflengte zitten. Gevoeligheid daarvoor is van enorm belang. De taal van de ander leren kennen is daarvoor een grote hulp. Een kind leert te spreken door te luisteren, te imiteren en te participeren in het leven van zijn/haar familie en gemeenschap. Daarmee kunnen we correcte taalstudie misschien wel het beste vergelijken.

(2) Deel ervaringen met de ander; Hoe beter je de taal van de ander leert kennen en spreken, hoe meer ruimte er zal ontstaan om ervaringen te delen. Hiervoor is het goed om niet alleen maar met anderen te spreken, maar ook om dingen met ze te doen.

(3) Neem actief deel in de context, de cultuur van de ander; Als je verhuist naar een nieuwe stad, dan onderneem je zeker in het begin van alles om de stad goed te leren kennen. Je bestudeert de plattegrond, je wandelt rond, je observeert goed en ook is het goed om deel te nemen aan georganiseerde aktiviteiten, monumenten te bezoeken, etc. Ik doe dat toch de afgelopen 10 maanden in Hasselt en dat helpt enorm om de stad te leren kennen. Het is nieuw, het is anders dan je gewend bent, maar door actieve deelname wordt het wel steeds meer ook jouw eigen plekje en ga je je veel sneller thuisvoelen. Dat geldt evenzeer in contacten met anderen. Leer de wereld van de ander kennen, toon interesse en onderneem stappen om die wereld ook van binnen te leren kennen. Sommigen zijn dan direct bang dat normen en waarden hier in het geding komen te staan, maar je hoeft daar je eigen normen en waarden echt niet voor op te geven.

(4) Probeer geloofsovertuigingen van de ander te begrijpen; Welke fundamentele geloofsovertuigingen hebben mensen over de wereld, het leven, God en hun eigen plaats hierin? Ieder mens vult zijn/haar leven in vanuit bepaalde vooronderstellingen, bewust of onbewust. Ieder mens wil bepaalde waarden nastreven. Het is een uitdaging om deze te leren kennen en dat kan alleen door te luisteren, vragen te stellen, betrokken te zijn met de ander.

Bovenstaande fasen zijn niet bedoeld als een stappenplan voor effectieve communicatie. Doe dit, dat en dat en effectieve communicatie vindt plaats. Nee, het zijn eerder aspecten die allemaal belangrijk zijn in het proces van effectieve communicatie en het is goed om deze steeds voor ogen te houden in het contact met de ander. Betrokkenheid is ook niet zomaar de weg om effectieve communicatie mogelijk te maken. Betrokkenheid is communicatie. In al deze fasen vindt effectieve communicatie steeds plaats.

Aan "hetgeen wij gehoord en gezien hebben" in de geciteerde bijbeltekst uit 1 Johannes gaan nog een aantal woorden vooraf, waaronder de volgende: "hetgeen wij gezien hebben met onze (eigen) ogen, hetgeen wij aanschouwd hebben en onze handen getast hebben van het Woord des levens . . ." (1 Johannes 1:1). In effectieve communicatie kunnen wij ons er niet met een paar woordjes van afmaken. Daar komen al onze zintuigen bij kijken. Daar is sprake van ware gemeenschap met de ander. Ware gemeenschap met de Vader en met Zijn Zoon Jezus Christus en van daaruit ware gemeenschap met de ander.

Pleidooi voor huisbezoeken

Ik werk nu zo'n goeie tien maanden in een evangelische gemeente in Hasselt als hulpvoorganger en één van de voornaamste taken voor mij is het afleggen van huisbezoeken om op die manier de gemeenteleden goed te leren kennen. Ik ben heel dankbaar dat ik word gestimuleerd om dit te doen. Het is niet altijd eenvoudig. Soms belde ik mensen op uit de adressenlijst om mezelf voor een bezoek uit te nodigen, terwijl ik geen idee had wie ik aan de lijn had. Toch hebben mensen mij (tot nu toe) heel hartelijk en gastvrij ontvangen. Huisbezoeken zijn een grote hulp voor mij om vertrouwd te raken met de mensen en andersom hebben mensen zo de gelegenheid om mij te leren kennen.

Vandaag dacht ik opnieuw eens na over het belang van huisbezoeken in de gemeente door gemeenteleiders. Ik ben hier altijd groot voorstander van geweest. In de gemeente waarin ik als kind opgroeide was het heel gebruikelijk dat gemeenteleden minstens jaarlijks werden bezocht. Ik kan mij nog herinneren dat ik het heel fijn vond als de dominee bij ons thuis op bezoek kwam (daardoor weet ik zelfs nu de naam van deze dominee nog). In de gemeente waar ik later naartoe ging werden gemeenteleden niet structureel bezocht, enkel op persoonlijk verzoek van het gemeentelid zelf. Ik vond dit een gemis. Ik moest--toen ik later theologie ging studeren--eens een uitgebreid onderzoek doen naar het reilen en zeilen in mijn thuisgemeente voor het vak 'Dienst in de gemeente' (2001). In de conclusie schreef ik o.a. bij het punt 'zwakke punten'/'punten van verbetering': "Een gemeentelid wordt enkel bezocht door één van de oudsten, wanneer deze dat zelf aangeeft. En misschien zou het goed zijn om als oudsten jaarlijks elk gemeentelid een bezoek te brengen. Voordelen hiervan zijn o.a. dat gemeenteleden en gemeenteleiding elkaar beter kunnen leren kennen en dat het initiatief hierbij vanuit de gemeenteleiding zelf komt. Ook kan de gemeenteleiding tijdens zo'n bezoek vragen naar de geestelijke toestand van de gemeenteleden en hoe zij het persoonlijk vinden in de gemeente." Ik vond het wel interessant om dit werkstuk weer eens door te lezen vanavond, omdat ik wist dat ik hierover iets had geschreven hierin. Deze gedachte is in de loop der jaren en zeker nu ik het ook in de praktijk toepas in mijn bediening alleen maar sterker geworden. Huisbezoeken afleggen heeft vele voordelen. Je geeft de mensen de gelegenheid om jou te leren kennen. Je hoort direct wat er allemaal leeft bij de mensen. Je geeft persoonlijke aandacht aan mensen. Je ontmoet elkaar in een andere omgeving, de thuisbasis van de mensen zelf. Je kunt de mensen direct vragen stellen en je kunt vragen van mensen direct beantwoorden. Eerlijk gezegd is het enige nadeel wat ik kan bedenken om huisbezoeken af te leggen dat het heel veel tijd en inzet kost. Dit mag ons echter niet belemmeren, want is het niet zo dat alle mooie en goede dingen heel veel tijd en inzet kosten?

Het is denk ik goed om huisbezoeken structureel toe te passen in een gemeente. Ik bedoel hiermee dat je zorgt voor een bepaalde structuur, die waarborgt dat alle gemeenteleden over een bepaald verloop van tijd worden bezocht. Dit kan verdeeld worden over een aantal mensen (de oudsten, de pastorale werkers), want in een grote gemeente is het natuurlijk moeilijk en ook niet nodig om alles zelf te doen als gemeenteleider.

Een pleidooi voor huisbezoeken. Wat heeft dat nu weer te maken met de 'emergent conversation', waar ik rond heb beloofd te schrijven in deze blog? Naast 'identificatie met Christus' (zie vorige bericht) is 'leven als gemeenschap' een heel belangrijk bestanddeel van het DNA van de 'emergent conversation'. In een postmoderne tijd is gemeenschap van wezenlijk belang. Ik ben ervan overtuigd dat het afleggen van huisbezoeken het leven als gemeenschap sterk zal bevorderen. In huisbezoeken staat de ontmoeting met de ander centraal. In huisbezoeken is er de gelegenheid om persoonlijke verhalen met elkaar te delen. In huisbezoeken is er ruimte om relaties te verdiepen. In huisbezoeken kan de persoonlijke relatie met God diepgaand worden besproken. Bovendien leeft men in de 'emerging conversation' in de overtuiging dat gemeenten niet programmagericht, maar relatiegericht moeten zijn. In huisbezoeken draait het toch niet om programma's, of wel? Ja, het kan wel, maar dan is het aan de bezoeker om geen verborgen agenda mee te nemen.

"We need to establish community in deep ways to build trust." Dan Kimball, The Emerging Church: Vintage Christianity for New Generations (Grand Rapids, MI: Zondervan, 2003), 206.