Jezus-moslims: een nieuw fenomeen

Gisteren en vandaag heb ik in de trein het laatste nummer van Soteria gelezen, een kwartaalblad voor evangelische theologische bezinning. Een zeer interessant themanummer over contextualisatie (3:2007). Ik publiceer wellicht te weinig op deze blog om interessante discussies uit te lokken, maar anderzijds kan ik toch ook eens mijn best doen in beperkte tijd om een interessant onderwerp naar voren te brengen, die zeker een nuttige discussie kan uitlokken. Laat ik dat nu maar eens proberen. Het onderwerp dat in deze Soteria alle aandacht krijgt, heeft zeker het potentieel om reacties uit te lokken. Het gaat over de zogenaamde 'Jezus-moslims'. Op 14 mei 2007 werd een symposium gehouden over contextualisatie in een islamitische context onder het thema 'Jezus in de de Moskee of Moslims in de Kerk?' en naar aanleiding van dit symposium is de genoemde Soteria verschenen.

Bernard Reitsma opent de discussie met zijn artikel "Inculturalisatie of syncretisme: Uitdagingen en grenzen van contextualisatie in een islamitische context." Wat moeten evangelische zendelingen doen wanneer zij het evangelie willen uitdragen in een islamitische context? Hun evangelische achtergrond/cultuur implanteren (= inculturalisatie) of water bij de wijn doen om mensen te bereiken (wat gemakkelijk leidt tot syncretisme = vermenging van godsdiensten)? Hiermee worden de twee uitersten duidelijk aangeven. Het mag duidelijk zijn dat beiden niet de bedoeling zijn en de vraag blijft staan: wat dan wel?

Vervolgens vinden we twee interessante artikelen van Jaap Hansum, die het fenomeen 'Jezus-moslims' heeft onderzocht en dit ook verder wil onderzoeken als doctoraatsstudent en assisterend academisch personeel aan de ETF (waarmee Jaap dus een directe collega van mij is). Over hetzelfde onderwerp gaf Jaap Hansum ook een lezing tijdens de doctoraatsweek aan de ETF (september 2007), die ik met interesse heb bijgewoond. Hij introduceert in een eerste artikel het C1-C6-spectrum, wat oorspronkelijk werd gelanceerd door John Travis (met C6 als latere toevoeging voor de volledigheid). Wat wordt hiermee bedoeld? De C staat voor "Christ-centered-community', een christelijke gemeenschap dus. De nummers 1 t/m 6 geven om zo maar te zeggen de intensiteit aan van inculturatie (1) tot syncretisme (6????). Die vraagtekens plaats ik natuurlijk niet voor niets, want het is maar de vraag of we C6 als syncretistisch moeten verstaan. Laat dat nu net de vraag zijn die zo interessant is voor verdere discussie. Is het nog niet geheel duidelijk? Geen nood, hieronder worden C1-C6 iets concreter gemaakt.

C1: we zouden dit kunnen verwoorden als 'kolonisatie', d.w.z.: de christelijke cultuur van de zendeling wordt als het ware geïmplanteerd in de moslimgemeenschap.

C2: zie C1, maar "het vocabulaire van de lokale moslimbevolking" wordt wel zoveel mogelijk gebruikt om toch enige aansluiting te vinden.

C3: zie C2, maar ook 'neutrale' cultureel-religieuze elementen kunnen worden gebruikt.

C4: C1 wordt vermeden en het is bijvoorbeeld niet noodzakelijk om in een kerkgebouw samen te komen.

C5: hier kunnen we volgens Jaap Hansum een vergelijking maken met 'Messiasbelijdende Joden'; "aspecten van de normatieve islam die onverenigbaar zijn met het evangelie" worden afgewezen of geherinterpreteerd, maar voor de rest blijven de 'Messiasbelijdende moslims' binnen de Islam.

C6: moslims die door "dromen, visioenen, wonderen, radiouitzendingen of tijdens een bezoek aan het buitenland" tot geloof in Christus zijn gekomen, die in het geheim samenkomen, die hun geloof niet uitdragen, die als moslims worden beschouwd en zichzelf ook moslims noemen.

Het is bij de categorie C4 t/m C6 dat er wordt gesproken van de zogenaamde 'Jezus-moslims'. De vraag is dan ook: is dit geoorloofd of is dit veel te ver gaande contextualisatie? Verschillende artikelen in Soteria na de twee artikelen van Jaap Hansum reageren ook op deze vraag, maar deze ga ik niet ook nog samenvatten (respectievelijk gaat het om bijdragen van Gerrit Noort, Ane Mulder en J.M. Strengholt). Wel belangrijk is het om toe te voegen dat het hier (mogelijk) gaat om een proces, waarbij de status van 'Jezus-moslim' niet het einddoel is. Ik ben eens benieuwd naar reacties op bovenstaand schrijven.

Al kunnen we het niet, het is goed!

Laat ik maar meteen na een lange en zwijgzame stilte op deze weblog met de thesis die mij nu weer heeft geprikkeld in huis vallen: "That which we cannot speak of is the one thing about whom and to whom we must never stop speaking." Het is niet mijn thesis natuurlijk. Als ik zelf een thesis zou bedenken, dan zou die wel in het Nederlands worden geponeerd. Het is de thesis van Peter Rollins in zijn boek: How (Not) to Speak of God (Brewster, MA: Paraclete Press, 2006).

Peter Rollins daagt ons uit om met en over God te spreken in het volledige besef dat we eigenlijk niet over Hem kunnen spreken. We kunnen het misschien niet, maar daarom is het nog wel goed om over God te spreken. Het is misschien heel wat om te spreken tot Degene over wie we eigenlijk niet kunnen spreken, maar daarom is het nog wel goed om tot Hem te spreken. Peter begint zijn boek met de mededeling dat hij eigenlijk niet eens over God durft te schrijven. Er is al zoveel over God geschreven. Wat heeft hij daar nog aan toe te voegen en wat durft hij daar eigenlijk aan toe te voegen? Toch doet hij het maar, want het is goed om over God te spreken en te schrijven.

Peter geeft een zeer degelijke introductie op de eigenlijke theologie, de Godsleer (letterlijk betekent theologie de leer van/over God) vanuit een 'emergent' perspectief. Hij grijpt terug op de mystieke theologie, omdat de mystici zeer goed hebben begrepen dat God de 'Onnoembare Multinoembare' is ("the unnamable is omninamable") en omdat zij altijd verborgenheid een plaats hebben gegeven in de goddelijke openbaring. God kan nooit worden gereduceerd tot een zuiver studieobject, want in geloof wordt God juist als het ultieme subject ervaren. God doorgrondt ons volledig, terwijl wij Hem nooit volledig kunnen doorgronden. Over onze Godskennis zouden we dus kunnen spreken van een 'wetende onwetendheid' ("knowing unknowing"). Probeer dat maar eens te volgen. Ik sprak eerder al eens over de steeds terugkerende paradox. Hier nog zo'n paradox. God maakt Zich bekend, terwijl we Hem nooit volledig kunnen kennen.

Maarten Luther sprak van de 'verborgen God' (Deus absconditus) en daarmee gaf hij reeds mooi weer dat wij Hem nooit kunnen doorgronden, al heeft Hij zich aan mensen geopenbaard. Ik heb nog maar een klein gedeelte gelezen van Rollin's zeer interessante boek, maar het daagt uit om verder te lezen. God is niet zomaar het meest volmaakte wezen die een mens zich zou kunnen voorstellen; God is zelfs altijd groter dan dat. God is Degene die enkel kan worden verstaan als onverstaanbaar ("the one who is conceived as inconceivable"). Als voorbeeld zegt Rollins dat je maar eens aan 50 verschillende mensen moet vragen om een essay te schrijven over "God is liefde." Dan zul je 50 totaal verschillende essays lezen. Waarom? De breedte, hoogte, lengte en diepte van de liefde van God gaat de kennis te boven (Efeziërs 3:18). We kunnen het eenvoudigweg niet volmaakt vatten, maar daarom kunnen we nog wel getuigen van wat we wel kunnen vatten. Als we ons bewust zijn van Gods grootheid, dan durven we niet zomaar Zijn aangezicht te zoeken, maar daarom is het nog wel goed om voortdurend in gebed tot Hem te spreken. "That which we cannot speak of is the one thing to whom and about whom we must never stop speaking."

Doctoral Colloquium ETF, 3-7 september 2007

Het is weer even geleden dat ik hier wat van me heb laten horen. Reden voor een kleine update dus. Afgelopen week heb ik voor de derde maal de jaarlijkse doctoraatsweek aan de Evangelische Theologische Faculteit in Leuven bijgewoond. Een verplicht nummer voor mij, omdat ik zelf ook het doctoraatsprogramma volg. Een week vol lezingen van studenten en professoren, examens, verdedigingen proefschriften, etcetera. Geen tijd gehad om te 'posten' dus, mede omdat ik zelf ook een lezing heb gegeven, getiteld "The Sacraments and Sacramentality in an Emerging Ecclesiology," waar ik de weken daarvoor ook nog heel wat tijd van voorbereiding voor nodig had.

Voor mij was deze week puur genieten. Het is een internationaal programma, dus voor mij een mooie gelegenheid om mijn Engels weer wat op te krikken en vele studenten en professoren te ontmoeten en spreken die dezelfde passies delen, namelijk werken in de bediening (voornamelijk gemeentewerk en zending) en studie theologie. Momenteel zijn er 48 doctoraatsstudenten ingeschreven en dat is een heel mooi aantal. Afgelopen week hebben twee studenten hun proefschrift met vrucht verdedigd en dus mogen we ook een tweetal nieuwe doctoren in de theologie verwelkomen, namelijk Andrew Labreche uit Roemenië (iets preciezer gezegd: een Amerikaanse zendeling in Roemenië) en Chansamone Saiyasak uit Taiwan. Zij kunnen dan wel geen Nederlands lezen, maar toch feliciteer ik hen hierbij nog eens van harte met hun welverdiende titel.

Voor mij zal het nog even duren voor ik mijn proefschrift zal gaan verdedigen. Eerst nog de examenperiode beëindigen, wat ik binnen een klein half jaar hoop te doen. Dan kan het echte werk beginnen. Mijn studie is gevestigd op de 'emergent conversation', wat ook de aanleiding is voor deze weblog. Vorig jaar heb ik mij verdiept in de ethiek van de 'emerging church' en dit jaar dus in de sacramentstheologie. Moeilijkheid is dat dit nog zeer slecht doordachte onderwerpen zijn binnen de 'emergent conversation'. Ik ben dus nog altijd hard aan het denken en bespreken welke richting ik op zal gaan voor mijn proefschrift. In ieder geval blijf ik de 'emergent conversation' volgen, maar er is een kans dat ik me meer ga richten op Dietrich Bonhoeffer (1906-1945) om te zien welke bijdrage zijn theologie kan leveren aan de 'emerging church movement'. Als het die richting opgaat, dan zal hij nog wel eens ter sprake komen in toekomstige berichten.

Hier alvast een citaat om interesse op te wekken: Dietrich Bonhoeffer: "Lutheran pastor and theologian whose life and legacy exerted a wordwide influence upon theological thought, Christian imagination, piety, and practice in the post-World War II era. Born in Breslau, Germany, Bonhoeffer was executed at the age of thirty-nine in a Nazi concentration camp" (R. Zerner, "Bonhoeffer, Dietrich," In Evangelical Dictionary of Theology, 1984).

Xnoizz Flevo Festival

Het lag niet in de planning om naar Flevo te gaan, maar afgelopen donderdag hoorden mijn zus en later ik dat we gratis konden gaan (altijd interessant voor een Hollander:-) en hebben we de vrijdag van het festival nog kunnen meepikken. Liempde ligt niet ver van Eindhoven, dus no problem om effe op en neer te rijden. Ik las zojuist op de Flevo-site dat de 10.000ste bezoeker goed is verwend (http://www.flevofestival.nl/2007/index.php?id=34&art=749), dus er was meer dan genoeg volk. En het was zeker de moeite om daar even een bezoekje te brengen; het was ook al enkele jaren geleden dat ik voor het laatst op Flevo was geweest.

Eerst geluisterd naar Psalmen Voor Nu, een Nederlands project, waarin alle Psalmen geheel (tekst en muziek) in een nieuw jasje worden gestoken. Om nog even in de sfeer van de Psalmen te blijven, luisterde ik later naar de Psalters, een groepje muzikale nomaden, wiens muziekstijl erg moeilijk te typeren is, maar 'experimentele zigeunerfolk' komt misschien nog het dichtst in de buurt. Ze zijn a.s. donderdag in Antwerpen te bewonderen tijdens een optocht voor 'Stop the Traffik!' (http://www.stopthetraffik.org/lang/dutch/), dus grijp je kans! Daarna even niet naar muziek geluisterd, maar naar een spreker: Andy Flannagan. Hij sprak n.a.v. zijn meest recente boek God 360: 120 Experiential Devotions over het belang van persoonlijke ervaringen in je geloofsleven. Andy is een begaafd jongerenwerker, spreker, schrijver, songwriter en worship leader. Heerlijk om naar te luisteren. Helemaal thuis in de 'emergent conversation'. Ik vond tussendoor in de cd-winkel van Asaf op Flevo Andy Flannagan's boek: Distinctive Worship: How A New Generation Connects with God en ik ben benieuwd. Op de één of andere manier komt 'emergent' overal en steeds weer op m'n weg, zelfs al ben ik er niet naar op zoek.

's Avonds was het weer tijd voor muziek op het hoofdpodium tot in de late uurtjes. Hillsong London, Christafari, This Beautiful Republic, Sarah Kelly en Chris Tomlin passeerden de revue. Sarah Kelly vond ik zelf dan nog het beste. Chris Tomlin was een goede afsluiter: veel bekende meezingnummers en een geweldige tijd van aanbidding met enkele duizenden bij elkaar, wat toch altijd heel bijzonder is. En daarna was ik moe. Erg moe. Terug naar huis dus! Maar het was een leuk en onverwacht dagje Flevo in ieder geval. De volgende dag was ik ook nog best wel duf. En vandaag zit de vakantie in Nederland er weer op. Ik ben weer terug in Hasselt en morgen weer door naar Leuven, want ik heb nog een hoop te doen voor mijn studie de aankomende week. De doctoraatsweek komt er weer aan begin september en dat betekent maar drie dingen: druk, druk, druk. Geen posts op deze blog dus volgende week:-)

Een boodschap van verzoening

Vanavond heb ik de nieuwste film met Rowan Atkinson in de hoofdrol gekeken, Mr. Bean's Holiday, en zoals alle Bean-films, slaat ook deze nergens op, maar voor mij wel even ontspanning en plezier en dat mag toch wel als je vakantie hebt. Daarna even ge-bean-d op Google en ik vond de afbeelding hiernaast van Mr. Bean Laden. Ik ben mij ervan bewust dat niet iedereen zo'n ironisch prentje kan waarderen, maar ik moest er zelf in alle eerlijkheid toch wel even om lachen. Dat neemt niet weg dat ik de bittere realiteit van terrorisme--waar de echte Bin Laden natuurlijk meteen aan doet denken--verschrikkelijk vind en daarom schrijf ik niet een 'Bean-post' die van begin tot eind nergens op slaat, maar vanaf nu verder een serieuze post over verzoening.

Verzoening is onder vele andere een belangrijk onderwerp in de 'emergent conversation'. Vorig jaar had ik het genoegen om tijdens een conferentie in een Anglicaanse kerk in Maidstone (Engeland) te luisteren naar één van de vooraanstaande Emergent-sprekers-en-schrijvers Brian D. McLaren (zie http://www.brianmclaren.net/). Hij besteedde een belangrijk deel van zijn woorden aan vrede en verzoening in verband met de (helaas nog altijd zichtbare) apartheid in Zuid-Afrika, waar hij niet lang daarvoor was geweest. Apartheid is maar één voorbeeld uit een lijst van vele verschrikkelijke realiteiten die vaak gepaard gaan: slavernij, kolonisatie, discriminatie, haat, geweld, oorlog, terrorisme en ga zo maar door. Dit heeft God allemaal nooit gewild. God zegt: "Zalig de vredestichters" (lees Mattheüs 5:1-12 maar eens op je gemak door!). Toch krijgt God vaak de schuld van een hoop ellende. Als alle ellende mij al pijn doet, dan doet het mij nog meer pijn om te horen dat God als schuldige wordt aangewezen.

Het verlangen van God in een wereld waarin het zo uit de hand is gelopen is een verlangen naar sociale rechtvaardigheid, vrede en verzoening. Zijn verlangen is dat mensen zich hiervoor inzetten. Zalig de vredestichters. Het is hoopgevend dat er mensen zijn en opkomen (emerge) die zich hiervan bewust zijn. Carrasco schrijft: "We emphasize racial reconciliation--people building deep relationships across ethnic lines because of the saving work of Jesus on the cross" (Rodolpho Carrasco, "A Pound of Social Justice: Beyond Fighting for a Just Cause," In An Emergent Manifesto of Hope, 254). Wij zullen hier op aarde nooit een volmaakt vrederijk kunnen vestigen, maar wij worden wel duidelijk opgeroepen om vrede te verkondigen en vrede te brengen. De kerkgeschiedenis laat ons duidelijk zien dat ook christenen zich hier lang niet altijd goed voor hebben ingezet en het is goed om daarover open en eerlijk te zijn en vergeving te vragen waar nodig. Het kan ook anders en dat kunnen we ook laten zien. Hoe meer men zich zal inzetten voor rechtvaardigheid, hoe meer men tegen onrechtvaardigheid zal aanlopen. Dat moeten we accepteren en dragen in een onvolmaakte wereld. Maar dat hoeft ons niet bezorgd te maken. Nog maar kort geleden las ik met iemand uit Openbaring 21 hoopgevende woorden, die we als pelgrims op weg, 'pilgrims on the move', kunnen meenemen: "En ik zag een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, want de eerste hemel en de eerste aarde waren voorbijgegaan, en de zee was niet meer. En ik zag de heilige stad, een nieuw Jeruzalem, nederdalende uit de hemel, van God, getooid als een bruid, die voor haar man versierd is. En ik hoorde een luide stem van de troon zeggen: Zie, de tent van God is bij de mensen en Hij zal bij hen wonen, en zij zullen zijn volken zijn en God zelf zal bij hen zijn, en Hij zal alle tranen van hun ogen afwissen, en de dood zal niet meer zijn, noch rouw, noch geklaag, noch moeite zal er meer zijn, want de eerste dingen waren voorbijgegaan. En Hij, die op de troon gezeten is, zeide: Zie, Ik maak alle dingen nieuw. En Hij zeide: Schrijf, want deze woorden zijn getrouw en waarachtig. En Hij sprak tot mij: Zij zijn geschied. Ik ben de alfa en de omega, het begin en het einde. Ik zal de dorstige geven uit de bron van het water des levens om niet. Wie overwint, zal deze dingen beërven, en Ik zal hem een God zijn en hij zal Mij een zoon zijn" (Openbaring 21:1-7). Waarom citeer ik nu zo'n lang gedeelte uit de Bijbel? Als je die vraag niet kunt beantwoorden, lees het gedeelte dan nog maar een paar keer door. Dit zijn betrouwbare en waarachtige woorden die ons uitnodigen om te drinken en die ons een geweldige toekomst voorspiegelen als we drinken.

Het evangelie is ten diepste een boodschap van verzoening. In deze boodschap is geen plaats voor onderlinge haat en nijd. Geen plaats voor apartheid. Geen plaats voor terrorisme.

Bean bracht met zijn immer humoristische insteek (al zullen velen zijn humor helemaal niet leuk vinden of waarderen) toch bovenstaande in mij naar boven. Wie kan dat bedenken? God misschien? "God, die Zich door Christus met ons verzoend heeft en ons de bediening der verzoening gegeven heeft" (2 Korinthiërs 5:18). Een boodschap van verzoening verkondigen via de weblog kan nooit kwaad hopelijk, ook al gaf freaky-Bean de aanleiding:-).