De pelgrimsreis van Obama

Ik kan mij niet herinneren dat ik ooit iets heb geschreven wat direct met politiek verband houdt, maar eens moet de eerste keer zijn. Het is mijn gewoonte om minstens twee biografieën per jaar te lezen, omdat het leerzaam en inspirerend is om je te verdiepen in de levensweg of de pelgrimsreis van andere mensen. De eerste die ik dit jaar heb gelezen is Getemde tijger over het leven van Tony Anthony, de drievoudig wereldkampioen Kung Fu en top-bodyguard die later christen en evangelist is geworden. Deze heb ik vooral gelezen omdat het een tijdje geleden een hele hype is geweest en het boek werd/wordt in veel kerken gebruikt als evangelisatiemateriaal. Het is een goed verhaal om eens te lezen, maar ik zou het zelf niet direct voor evangelisatie gebruiken. De tweede biografie die ik afgelopen week heb uitgelezen is Barack Obama: zijn droom--zijn geloof (Kampen: Kok, 2008), geschreven door Stephen Mansfield. Hierin leren we de man kennen die het recent van presidentskandidaat tot president van de Verenigde Staten heeft weten te schoppen. Formeel is hij het nog niet natuurlijk, maar de ruime meerderheid van stemmen is al binnen. Ik zag het kort geleden voor een leuke prijs in de boekhandel liggen, de Nederlandse vertaling door Sjoerd Heij werd uitgegeven door uitgeverij Kok, het leek mij interessant om iets meer over deze nieuwe president te weten te komen, dus genoeg redenen om dit boek te lezen.

Het chronologisch overzicht van Barack Obama's leven aan het begin van het boek eindigt op 10 februari 2007, de dag waarop Obama zijn kandidatuur voor de presidentsverkiezing bekendmaakte. De lezer van het boek kan hier nu al een belangrijke datum aan toevoegen, namelijk 4 november 2008, de dag waarop hij met meer dan voldoende stemmen tot 44ste president van de Verenigde Staten werd verkozen. Obama werd geboren op 4 augustus 1961 in Honolulu. Hij heeft gewoond in Hawaï, Indonesië en de Verenigde Staten. Hij heeft tussen verschillende religieuze werelden geleefd (atheïsme, Islam, Christendom) en mede daarom is hij een ruimdenkend man geworden. Als Afro-Amerikaan heeft hij zich lange tijd als een man zonder land gevoeld, maar hij voelt zich duidelijk thuis in Amerika en hij heeft naar eigen zeggen een hoopvolle boodschap voor het land. Hij is pas op latere leeftijd christen geworden. Hier heeft de Trinity United Church of Christ in Chicago, waar hij lange tijd de diensten heeft bijgewoond, een belangrijke rol in gespeeld. Het is een grote Afro-Amerikaanse kerk waarin duidelijk de 'black theology' (zwarte theologie) of 'liberation theology' (bevrijdingstheologie) wordt verkondigd. In die tijd was Jeremiah A. Wright junior daar de voorganger, een invloedrijk man die duidelijke standpunten verkondigt en het daarin niet hoog opheeft met de Amerikaanse politiek. Zijn invloed op Obama, die nota bene president van Amerika wordt, geeft velen daarom te denken, maar Obama heeft deze kerk natuurlijk niet zonder reden verlaten. Obama is uitgesproken christen en hij meent dat geloof en politiek helemaal bij elkaar horen, maar zijn interpretatie van de Bijbel en zijn standpunten over bijvoorbeeld abortus roepen toch een hoop vragen op bij conservatieve christenen. Voor velen was het een verrassing dat hij tot president werd verkozen, voor velen niet, maar iedereen is benieuwd wat dit zal brengen. Het boek over Obama beschrijft zijn leven in ieder geval op een boeiende wijze en ook leer je hierin meer over onder andere Amerikaanse politiek, bevrijdingstheologie en de religieuze zoektocht van de mens. Een aanrader dus!

Jezus-moslims: een nieuw fenomeen

Gisteren en vandaag heb ik in de trein het laatste nummer van Soteria gelezen, een kwartaalblad voor evangelische theologische bezinning. Een zeer interessant themanummer over contextualisatie (3:2007). Ik publiceer wellicht te weinig op deze blog om interessante discussies uit te lokken, maar anderzijds kan ik toch ook eens mijn best doen in beperkte tijd om een interessant onderwerp naar voren te brengen, die zeker een nuttige discussie kan uitlokken. Laat ik dat nu maar eens proberen. Het onderwerp dat in deze Soteria alle aandacht krijgt, heeft zeker het potentieel om reacties uit te lokken. Het gaat over de zogenaamde 'Jezus-moslims'. Op 14 mei 2007 werd een symposium gehouden over contextualisatie in een islamitische context onder het thema 'Jezus in de de Moskee of Moslims in de Kerk?' en naar aanleiding van dit symposium is de genoemde Soteria verschenen.

Bernard Reitsma opent de discussie met zijn artikel "Inculturalisatie of syncretisme: Uitdagingen en grenzen van contextualisatie in een islamitische context." Wat moeten evangelische zendelingen doen wanneer zij het evangelie willen uitdragen in een islamitische context? Hun evangelische achtergrond/cultuur implanteren (= inculturalisatie) of water bij de wijn doen om mensen te bereiken (wat gemakkelijk leidt tot syncretisme = vermenging van godsdiensten)? Hiermee worden de twee uitersten duidelijk aangeven. Het mag duidelijk zijn dat beiden niet de bedoeling zijn en de vraag blijft staan: wat dan wel?

Vervolgens vinden we twee interessante artikelen van Jaap Hansum, die het fenomeen 'Jezus-moslims' heeft onderzocht en dit ook verder wil onderzoeken als doctoraatsstudent en assisterend academisch personeel aan de ETF (waarmee Jaap dus een directe collega van mij is). Over hetzelfde onderwerp gaf Jaap Hansum ook een lezing tijdens de doctoraatsweek aan de ETF (september 2007), die ik met interesse heb bijgewoond. Hij introduceert in een eerste artikel het C1-C6-spectrum, wat oorspronkelijk werd gelanceerd door John Travis (met C6 als latere toevoeging voor de volledigheid). Wat wordt hiermee bedoeld? De C staat voor "Christ-centered-community', een christelijke gemeenschap dus. De nummers 1 t/m 6 geven om zo maar te zeggen de intensiteit aan van inculturatie (1) tot syncretisme (6????). Die vraagtekens plaats ik natuurlijk niet voor niets, want het is maar de vraag of we C6 als syncretistisch moeten verstaan. Laat dat nu net de vraag zijn die zo interessant is voor verdere discussie. Is het nog niet geheel duidelijk? Geen nood, hieronder worden C1-C6 iets concreter gemaakt.

C1: we zouden dit kunnen verwoorden als 'kolonisatie', d.w.z.: de christelijke cultuur van de zendeling wordt als het ware geïmplanteerd in de moslimgemeenschap.

C2: zie C1, maar "het vocabulaire van de lokale moslimbevolking" wordt wel zoveel mogelijk gebruikt om toch enige aansluiting te vinden.

C3: zie C2, maar ook 'neutrale' cultureel-religieuze elementen kunnen worden gebruikt.

C4: C1 wordt vermeden en het is bijvoorbeeld niet noodzakelijk om in een kerkgebouw samen te komen.

C5: hier kunnen we volgens Jaap Hansum een vergelijking maken met 'Messiasbelijdende Joden'; "aspecten van de normatieve islam die onverenigbaar zijn met het evangelie" worden afgewezen of geherinterpreteerd, maar voor de rest blijven de 'Messiasbelijdende moslims' binnen de Islam.

C6: moslims die door "dromen, visioenen, wonderen, radiouitzendingen of tijdens een bezoek aan het buitenland" tot geloof in Christus zijn gekomen, die in het geheim samenkomen, die hun geloof niet uitdragen, die als moslims worden beschouwd en zichzelf ook moslims noemen.

Het is bij de categorie C4 t/m C6 dat er wordt gesproken van de zogenaamde 'Jezus-moslims'. De vraag is dan ook: is dit geoorloofd of is dit veel te ver gaande contextualisatie? Verschillende artikelen in Soteria na de twee artikelen van Jaap Hansum reageren ook op deze vraag, maar deze ga ik niet ook nog samenvatten (respectievelijk gaat het om bijdragen van Gerrit Noort, Ane Mulder en J.M. Strengholt). Wel belangrijk is het om toe te voegen dat het hier (mogelijk) gaat om een proces, waarbij de status van 'Jezus-moslim' niet het einddoel is. Ik ben eens benieuwd naar reacties op bovenstaand schrijven.